🔻تبخیر قاعده آمره منع توسل به زور

🔻تبخیر قاعده آمره منع توسل به زور

🔻به قلم دکتر بهزاد حاتم زاده

پس از پیمان بریان – کیلوگ ۱۹۲۸ که به امضای نمایندگان فرانسه و بریتانیا رسید و توسل به جنگ بعنوان یک سیاست تفبیح عمومی شد ، پس از فروکش کردن نائره جنگ جهانی دوم در بند ۴ ماده ۲ منشور ملل متحد منع توسل به زور جامه قاعده آمره jus cogens پوشید . قاعده آمره در ناموس و قاموس حقوق بین الملل قاعده ای عام و جهان‌شمول است که تخطی از آن پذیرفته نیست . از آنجا که مطابق قاعده حقوقی – اصولی « ما من عام الا و قد خص » هر قاعده کلی استثناء هم می پذیرد ، تنها استثنای توسل به زور و جنگ در مقام دفاع مشروع self defense می باشد که در ماده ۵۱ منشور به رسمیت شناخته شده است . پس از فروپاشی شوروی و پایان جنگ سرد شورای امنیت با تفسیر موسع از « نقض صلح و امنیت بین المللی » رفته رفته به سمت پذیرش جنگ پیشگیرانه رفت و ایالات متحده آمریکا گام به گام بسوی تبخیر این اصل رفت ‌. نقص صلح و امنیت بین المللی را تهدید ایالات متحده تفسیر کرد تا جاییکه در سیاست خارجی ترامپ صرف وسوسه کسی چون نتانیاهو و احساس تهدید از ناحیه کشوری چون ایران مجوز حمله نظامی به آن شد !
بعدها با طرح داستان « مسئولیت حمایت » یا R2P ساز مداخله بشردوستانه یا Humanitarian Intervention را درادبیات حقوق بین الملل جا انداختند تا مفر و گریز دیگری این بار برای نقض بند ۷ ماده ۲ منشور ملل متحد پیدا کنند . مطابق این بند دخالت در امور داخلی کشورها نیز ممنوعیت جهان شمول داشت و هیچ کشوری حق مداخله در امور داخلی کشورها نداشت . چرا که هرگونه مداخله نقض اصل حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها محسوب می شد که از اصول اصیل و ارکان رکین حقوق بین الملل عمومی بودند ‌.
تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران نقض صریح این قواعد تخطی ناپذیر حقوق بین الملل هستند . لذا چنانچه جامعه جهانی با محکومیت محکم و صریح این تجاوز افساری بر اسب سرکش ماشین جنگی این دو متجاوز نزنند باید منتظر عواقب سوء آن در سپهر حقوق و روابط بین الملل باشند . آن زمان است که دیگر نه از تاک سازمان ملل نشان خواهد ماند نه از تاک نشان آن !

امید است که هر چه زودتر مجمع عمومی سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه « اتحاد برای صلح » اقدام کند و مانع پیشروی این ماشین جنگی کور شود . قطعنامه اتحاد برای صلح ابتکار دین آچسون وزیر خارجه وقت آمریکا در زمان جنگ سرد بود که مطابق آن مجمع عمومی می تواند در وضعیتی که ماشین تصمیم گیری شورای امنیت برای جلوگیری از نقض صلح و امنیت بین الملل به علت وتوی مکرر صاحبان این این حق فلج می شود به نیابت از شورای امنیت با رأی اکثریت قاطع اعضای مجمع عمومی سازمان ملل مانع تداوم تجاوز و نقض صلح و امنیت بین الملل شوند . دبیرکل سازمان ملل متحد در این شرایط وظیفه ای خطیر برای بازگرداندن سازمان ملل متحد به ریل اصلی خود دارد ‌.

بهزاد حاتم زاده
دانش آموخته حقوق بین الملل