🔻روشنگری یا افشاگری/خبرنگاری یا خبررسان سفارشی

🔻روشنگری یا افشاگری/خبرنگاری یا خبررسان سفارشی

به قلم علی کرمی

نقش رسانه‌ها و وظیفه‌ی روشنگری و نقد سازنده‌ی‌ آنها برکسی پوشیده‌ نیست اما همنشینی با پدیده‌ی نوظهور افشاگری(استفاده از اطلاعات برای مقاصد خاص) مرز‌های میان خبرنگاری و خبررسان‌سفارشی را بسیار تاریک،لغزان،پرابهام وایهام ساخته است .

این یادداشت تلاشی است برای روشن کردن مرزهای خبرنگاری حرفه‌ای با افشاگری‌های هدایت شده . آیا رسانه به ابزار مخبری تنزل پیدا کرده است ؟ آیا افشاگری‌های دم دستی، مسکن جامعه است یا دموکراسی صوری ؟!!

برخی افراد به روش‌های غیر متعارف و خارج از شیوه‌های معمول رسانه‌ای به اطلاعاتی درباره تخلفات عده‌ای از مدیران دسترسی پیدا می‌کنند .
در شرایط اجتماعی کنونی با وجود فشارهای اقتصادی و روانی بر مردم،عطش جامعه برای شنیدن اخبار افشاگرانه بالا رفته و چنین اطلاعاتی مخاطب و بازار مصرف گسترده‌ای دارد. چون مردم احساس می‌کنند صدایشان شنیده می‌شود و انتشار این اخبار نقش مسکن‌گونه بر آلام مردم دارد و سوپاپ تخلیه برای فشارهای روانی_اجتماعی مردم است .
این افزایش اعتماد عمومی به اخبار افشاگرانه باعث ظهور شخصیت‌هایی شده که خود را منجی حقیقت و قهرمان رسانه‌ای می‌پندارند و خبرنگاران حرفه‌ای را متهم به فساد ساختاری ،ضعف و بی‌عملی و کم‌کاری می‌کنند .

پرسش اصلی اینجاست خبرنگار چگونه باید به اطلاعات دسترسی پیدا کند ؟

اطلاعات از طریق منابع رسمی ،اسناد عمومی ،مصاحبه مستند ،و یا گزارش میدانی به دست می‌آیند .
افشاگری‌هایی که خارج از چارچوب انجام شود معمولا برپایه‌ی اطلاعاتی است که ازدرون سیستم به بیرون درز کرده‌اند و ساختار روش‌شناسی روزنامه‌نگاری در آنها دیده نمی‌شود ودر هیچ مکتب روزنامه‌نگاری چنین شیوه‌ای آموزش داده نمی‌شود و در هیچ کتاب مرجعی نیامده است و مشروعیت آن به شدت زیر سؤال است .زیرا اصل توازن یعنی ارائه دیدگاه طرف متهم پیش از انتشار رعایت نمی‌شود و اصل مسؤلیت‌‌پذیری یعنی آمادگی برای پاسخگویی در قبال انتشار اطلاعات در آن دیده نمی‌شود .

این رفتار در خوش‌بینانه‌ترین حالت و ساده‌ترین و سالم‌ترین تعبیر و تفسیر نوعی رانت خبری و فساد چرخه اطلاعات است .

فرد افشاگر از امتیاز دسترسی به اخباری بسیار دقیق مثلا متراژ زمین فلان مسؤل و قرارداد پسر‌خاله فلان مدیر ،برخوردار است که دیگران ندارند و این خود شکلی از قدرت و اهرم فشار است .

مهمترین نکته در اخبار افشاگرانه منشأ اخبار و هدف نهایی از انتشار آن است .
البته اگر مجموع این قبیل افشاگری‌ها مثلآ در طول یک‌دهه‌ی گذشته بررسی شود و به شاخص‌های زمان،مکان ،نوع اداره و وابستگی‌های جناحی توجه شود شاید به نتایج جالبی برسیم خلاف آنچه به نظر می‌آید . مثل اینکه برخی دستگاه‌ها در زمان‌هایی، هدف افشاگری‌اند و برعکس برخی هرگز نقد نمی‌شوند .

نیم‌نگاهی به نمودار حاصل از بررسی موارد افشاگری، سبب توارد و تبادر احتمالاتی‌ چهارگانه در ذهن می‌تواند باشد :

۱-شاید استفاده ابزاری از افشاگری شود. نوعی زمینه سازی برای جابجایی مدیران

۲ _ نمایش و همایشی از دموکراسي صوری

۳_ غلبه بر هیجانات عمومی و نوعی سوپاپ تخلیه .
۴_شاید هم مشغول کردن اذهان از یک مهم به یک نامهم باشد و به قول کردی (شوان خَه لَه تِنه) فریبنده چوپان باشد .

در نهایت باید میان مفاهیم تمایز گذاشت .
خبرنگاری و خبررسانی سفارشی متفاوت است . روشنگری فرایندی ساختارمند است .هدف آن ارتقای سطح آگاهی جمعی و اصلاح ساختار است .و نیازمند تعهد به اصول حرفه‌ای است .
افشاگری، انتشار اطلاعات حساس و محرمانه است که به شکل غیرقانونی به دست آمده است .و محصول کار خبرنگار نیست بلکه محصول رانت اطلاعاتی است و هدف آن تخریب ،فشار سیاسی یا کسب منافع موقت است .
کشف حقیقت و انعکاس آن خبرنگاری است اما استفاده ابزاری از آن مخبری است .